पिपासितः काकः - The thirsty crow

पाठस्य सारः - क्त प्रत्ययः

एकदा कश्चन काकः पिपासितः। सः जलाय सर्वत्र दृष्टवान्। परं जलं कुत्रापि न दृष्टं तेन। तदा सः एकं घटं दृष्टवान्। तस्मिन् जलम् आसीत्, परम् अतिन्यूनम्। "किं करणीयम्? किं करणीयम्? कीदृशं एतत् जलं पानीयम्?" इति चिन्तितवान्। तर्हि कश्चन उपायः आगतः। काकः कानिचन शिलाखण्डानि घटे स्थापितवान्। शिलाखण्डानि अधः गतानि। जलम् उपरि आगतम्। काकेन आनन्दः अनुभूतः। सः जलं पीतवान्। तत् पश्चात् सः सन्तुष्टः भूतवान्, अन्यत्र गतवान्।

एकदा कश्चन काकः पिपासितः।

Note - चन = चित् (no difference)

कश्चन / कश्चित् = कः + चन / चित् - कोई, some (male gen., sing.)

Similarly…

काचन / काचित् = का + चन / चित् - कोई, some (fem gen., sing.)

किञ्चन / किञ्चित् = किं + चन / चित् - कोई, some (neu gen., sing.)

केचन, केचित् - के + चन / चित्  (male gen., plu.)

काश्चन, काश्चित् - काः + चन / चित् (fem gen., plu.)

कानिचन, कानिचित् - कानि + चन / चित् (neu gen., plu.)

किञ्चित् दुग्धं पानीयम्।

केचन भक्ताः अत्र आगच्छन्ति।

काचित् बालिका गायति।

एकदा कश्चन काकः पिपासितः।

पिपासा - thirst

पिपासितः - thirsty

सः जलाय सर्वत्र दृष्टवान्।

जलाय - 4th case (for), जलम्, neu gen., sing.

सर्वत्र - सर्व (every) + अत्र (where) - सर्वत्र = everywhere

परं जलं कुत्रापि न दृष्टं तेन।

परं - पर (but)

कुत्रापि - कुत्र + अपि - anywhere

दृष्टं - seen 

किं दृष्टम्? What is seen?

जलं दृष्टम्। 

जलं केन दृष्टम्? By whom is the water seen?

जलं काकेन दृष्टम्।

जलं काकेन कुत्र दृष्टम्? Where is the water seen by the crow?

कुत्रापि न!

तदा सः एकं घटं दृष्टवान्।

तदा - then

घटः - male gen., sing.

घटं - male gen., 2nd case - object ((to)), sing.

Similarly...

एकः → एकं

तस्मिन् जलम् आसीत्, परम् अतिन्यूनम्।

सः - male gen., sing. This becomes…

तस्मिन् - male gen., 7th case - in, sing.

आसीत् - लङ् लकारः past tense (leave this for later, just know the word. अस्ति (लट् लकारः) → आसीत् (लङ् लकारः)

अति - very

न्यूनं - little

अतिन्यूनं - very little

"किं करणीयम्? किं करणीयम्? कीदृशं एतत् जलं पानीयम्?" इति चिन्तितवान्।

Sentence pretty self-explanatory, but some meanings…

इति - thus, hence

चिन्तितवान् - he thought

तर्हि कश्चन उपायः आगतः।

तर्हि - then/ at that time

आगतः।  Came.

कः आगतः? Who/what came?

उपायः आगतः।  Idea came.

काकः कानिचन शिलाखण्डानि घटे स्थापितवान्।

शिलाखण्डानि - शिला (stone) + खण्डानि (pieces) pieces of stone

घटः - male gen., sing.

घटे - male gen., 7th case - in, sing.

स्थापितवान् - he kept

शिलाखण्डानि अधः गतानि।

अधः - down

शिलाखण्डानि। 

कीदृशानि शिलाखण्डानि? What kind of pieces of stone?

अधः गतानि शिलाखण्डानि। Pieces of stone which had gone down -- sunk.

जलम् उपरि आगतम्।

उपरि - up

जलम्। 

कीदृशं जलम्? What kind of water?

उपरि आगतम् जलम्। Risen water.

काकेन आनन्दः अनुभूतः।

अनुभूतः। Felt.

कः अनुभूतः? Who/what is felt?

आनन्दः अनुभूतः। Happiness is felt.

केन आनन्दः अनुभूतः? By whom is happiness felt?

काकेन आनन्दः अनुभूतः। Happiness is felt by the crow.

सः जलं पीतवान्।

तत् पश्चात् सः सन्तुष्टः भूतवान्, अन्यत्र गतवान्।

पश्चात् - after

तत् - that

सन्तोषः - satisfaction

सन्तुष्टः - satisfied

भूतवान् - भव धातुः + क्तवतु प्रत्ययः

अन्यत्र = अन्य + अत्र - elsewhere